W ubiegłym tygodniu, w dniach 9–11 września, w naszym muzeum odbyła się kolejna edycja Dobrzyckiej Konferencji Naukowej. Coroczne konferencje stanowią jeden z najważniejszych punktów działalności naszej instytucji i od lat cieszą się uznaniem wśród muzealników, badaczy historii polskiego dworu oraz potomków rodzin ziemiańskich. Nie inaczej było tym razem.
Tegoroczna, XI edycja poświęcona była zagadnieniom związanym z działalnością patriotyczną i niepodległościową. W ciągu trzech dni badacze, muzealnicy i przedstawiciele instytucji kultury spotkali się, aby rozmawiać o sposobach upowszechniania dziedzictwa narodowego oraz o zaangażowaniu polskiego ziemiaństwa w działalność na rzecz niepodległości. Tematyka konferencji nawiązywała do prezentowanej w dobrzyckim pałacu wystawy „Tadeusz Kościuszko. Najczystszy syn wolności”, poświęconej jednej z najważniejszych postaci w dziejach polskich dążeń do wolności i niepodległości.
Pierwszy dzień konferencji poświęcony został tematowi „Misja patriotyczna w działalności muzeów i innych instytucji kultury”. Obrady koncentrowały się wokół współczesnych sposobów upowszechniania dziedzictwa narodowego, edukacji historycznej oraz roli instytucji kultury w kształtowaniu świadomości historycznej i obywatelskiej.
Konferencję rozpoczęło wystąpienie prof. UAM dr. hab. Cezarego Kościelniaka z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu pt. „Między codziennością a ideałem. Oblicza patriotyzmu dzisiaj”. Wykład naszego gości stanowił wprowadzenie do dalszej dyskusji o sposobach rozumienia samego patriotyzmu w kontekście dzisiejszych czasów, otwierając przestrzeń na przedstawienie swoich wizji realizacji zadań związanych z działalnością edukacyjną i nie tylko. Artur Jabłoński z Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku przedstawił referat „Przewrót majowy. W poszukiwaniu kontekstu, w poszukiwaniu znaczeń. Refleksje na temat budowania programu edukacyjnego w Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku”. O wykorzystaniu badań archeologicznych w działalności edukacyjnej mówił Piotr Kalka z Muzeum II Wojny Światowej, prezentując referat „Badania archeologiczne Pola Bitwy Westerplatte. Edukacja patriotyczna w kontekście muzeum plenerowego”. Po przerwie uczestnicy wysłuchali wystąpienia Joanny Strońskiej Przybyły z Muzeum Zamkowego w Pszczynie pt. „Miniatura jako mikroskop wolności. O nieoczywistych narzędziach muzealnej misji patriotycznej na przykładzie wybranych miniatur ze zbiorów Zamku w Pszczynie”. Kolejne referaty dotyczyły nowych i mniej oczywistych, ale jednocześnie niezwykle atrakcyjnych sposobów przekazywania wiedzy historycznej. Gabriela Sierocińska-Dec z Muzeum Historii Polski mówiła o tym, jak gry edukacyjne mogą wspierać budowanie świadomości historycznej i obywatelskiej, natomiast dr Agata Łysakowska-Trzos z Portalu Hrabia Tytus przedstawiła możliwości wykorzystania nowych mediów w edukacji historyczno-patriotycznej.
Popołudniową część obrad rozpoczęło wystąpienie Katarzyny Sosenko z Muzeum Zabawek w Krakowie – Fundacji Zbiorów Rodziny Sosenków pt. „Od zabawki do obywatela, czyli jak wychować przyszłego patriotę. O roli muzeów dzieciństwa w kształtowaniu postaw patriotycznych”. Następnie Marta Kłak-Ambrożkiewicz z Muzeum Dom Jana Matejki – oddziału Muzeum Narodowego w Krakowie przedstawiła historię miejsca, ludzi i zbiorów w referacie „Muzeum i Dom Matejki – czasy, ludzie, miejsce, zbiory w meandrach dziejowych”. O edukacji patriotycznej dotyczącej dziedzictwo ziemiańskie mówił dr Marcin Chorązki z Fundacji im. Zofii i Jana Włodków, który zaprezentował konkurs „Ślady ziemiaństwa w krajobrazie, kulturze i społeczeństwie” jako przykład angażującej formy edukacji.
Pierwszy dzień konferencji zakończyło wyjątkowe wystąpienie gości specjalnych – Małgorzaty i Waldemara Gujskich z Dworu w Gałkach, zatytułowane „Dwór w Gałkach – strażnik polskiej tożsamości”. Gospodarze opowiedzieli o prowadzonej przez siebie działalności, otwieraniu dworu dla publiczności oraz bezinteresownym zaangażowaniu w ochronę i popularyzację dziedzictwa. W swoim wystąpieniu podkreślali, że patriotyzm powinien być przede wszystkim wartością noszoną w sercu i wyrażaną poprzez codzienne działanie.
Drugi dzień konferencji rozpoczął blok tematyczny „Działalność niepodległościowa ziemian w XIX i XX wieku”. Obrady otworzył prof. dr hab. Kazimierz Karolczak przedstawiając postawy elit ziemiańskich Galicji wobec ruchów niepodległościowych w pierwszej połowie XIX wieku. Następnie Adam Paczuski omówił udział polskich formacji ochotniczych w latach 1806–1807. Kolejne wystąpienia poświęcone były ziemiaństwu Litwy wobec wydarzeń lat 1830–1833 – o czym mówił prof. dr hab. Norbert Kasparek – oraz udziałowi polskich ziemian w powstaniu styczniowym, analizowanemu przez prof. dr. hab. Mariusza Kulika na podstawie Kartoteki Zesłańców Syberyjskich IH PAN. W dalszej części obrad prof. dr hab. Tadeusz Epsztein podjął temat pamięci o powstaniu styczniowym w środowisku ziemiańskim Lubelszczyzny. Dr Ewelina Kostrzewska przedstawiła rolę ziemianek w walce o wolność w dobie zaborów, natomiast prof. UJ dr hab. Tomasz Kargol omówił działalność ziemiańskich fundacji na rzecz inwalidów wojennych w Małopolsce w pierwszych latach II Rzeczypospolitej.
Trzeci dzień wrześniowych dyskusji rozpoczął prof. dr hab. Dariusz Nawrot referatem „Tadeusz Kościuszko – bohater dwóch narodów w walce o niepodległość”, nawiązującym do tematyki prezentowanej w Muzeum Ziemiaństwa w Dobrzycy wystawy. Następnie prof. dr hab. Jarosław Kita przedstawił udział rodzin Ostrowskich i Potockich w powstaniu listopadowym. O braciach Szanieckich i ich udziale w powstaniu styczniowym mówił dr Tomasz Żuchowski, natomiast Marek Fijałkowski przybliżył historię rodzin Chaleckich i Czechowiczów na podstawie pamiętnika Heleny z Kisielów Klottowej. Kolejne wystąpienie, poświęcone rodzinie Sokolnickich wygłosiła Katarzyna Męczyńska. W drugiej części obrad dr Mariusz Niestrawski przedstawił sylwetkę Bogusława Łubieńskiego – ziemianina, powstańca wielkopolskiego. Konferencję zamknęło wystąpienie prof. UKEN dr hab. Wiktorii Kudeli-Świątek dotyczące ostatnich właścicieli majątków ziemskich z rodzin Grocholskich i Brzozowskich wobec wojny, rewolucji i repatriacji.
Trzydniowe obrady zakończyła dyskusja podsumowująca konferencję, która stała się okazją do wymiany doświadczeń i refleksji nad rolą polskiego ziemiaństwa w dziejach walki o niepodległość oraz zachowaniu pamięci historycznej.
Dziękujemy wszystkim naszym prelegentom za przygotowanie niezwykle ciekawych wystąpień, naszym słuchaczom, za tak liczne przybycie i aktywny udział w dyskusjach, a także za wszystkie gratulacje i ciepłe słowa kierowane w stronę organizatorów. Mamy nadzieję, że wrześniowe spotkania zaowocują nowymi znajomościami, licznymi referatami oraz zachęcą do zgłębiania historii polskiego ziemiaństwa.
