STANISŁAW ZAWADZKI (1743-1806)


Autor: Sylwia Kuźnicka

POCHODZENIE I WYKSZTAŁCENIE

Stanisław Zawadzki urodził się w 1743 r. w okolicach Gniezna w rodzinie szlacheckiej1. O jego dzieciństwie i latach młodzieńczych nie wiadomo zbyt wiele. Pierwsze doświadczenia zawodowe pobierał prawdopodobnie u Efraima Szregera2. W 1768 r. wyruszył do Rzymu, by wstąpić do Akademii św. Łukasza – najlepszej akademii sztuk pięknych w ówczesnej Europie. Wsparcia materialnego i duchowego, w początkowych miesiącach pobytu architekta w Wiecznym Mieście, udzielał mu Stanisław Mycielski – starosta Lubiatowski3. Dzięki jego pożyczce Zawadzki mógł wynająć skromną stancję w Hospicjum św. Stanisława. Zdobył drugą nagrodę w konkursie na rozwiązanie fasady kościoła S. Maria sopra Minevra w ramach Konkursu Klementyńskiego4. Następnie pełnił w Akademii funkcję profesora oraz został przyjęty w poczet akademików di merito – zasłużonych. Możliwość badania architektury rzymskiej in situ, miała duży wpływ na późniejsze realizacje Zawadzkiego po powrocie do kraju. Podczas pobytu we Włoszech rozwinęła się także kolekcjonerska pasja architekta – za swojego życia zgromadził wiele dzieł włoskiego malarstwa i rzeźby. Wielkość jego kolekcji jest jednak trudna do ustalenia, gdyż po bezpotomnej śmierci Zawadzkiego została ona rozdzielona między jego spadkobierców5. Poza wiedzą i sztuką, architekt wyniósł z rzymskiego pobytu także znajomości, które przetrwały i rozwijały się także w Rzeczpospolitej. W Rzymie poznał on Hugo Kołłątaja, Stanisława Poniatowskiego – bratanka króla Stanisława Augusta Poniatowskiego oraz malarza Franciszka Smuglewicza6.

 

PO POWROCIE Z WŁOCH

Nieznany jest dokładny czas pobytu Zawadzkiego we Włoszech. Wiadomo, że z przerwami przebywał on w Rzeczpospolitej. W 1773r. Komisja Edukacji Narodowej, która objęła część budynków po zakonie Jezuitów, zatrudniła Zawadzkiego do inwentaryzacji budowli i opracowania projektów7. Według jego projektów zrealizowano m.in. przebudowę kolegium i kościoła pojezuickiego w Płocku W roku 1777 Zawadzki znajdował się na stałe w Rzeczpospolitej – z tego roku pochodzi jego projekt przebudowy Sali Balowej na Zamku dla Stanisława Augusta Poniatowskiego. W tym samym roku, architekt wstąpił do korpusu inżynierów i awansował do rangi majora oraz uzyskał stanowisko architekta wojsk koronnych8.

Oprócz budownictwa użyteczności publicznej, Zawadzki zrealizował w latach 1777 – 1780 także prywatne zlecenia. W tym czasie wzniósł swój pierwszy samodzielny projekt, którym był pałac zw. „Ustronie” dla Stanisława Poniatowskiego – bratanka królewskiego. Znajdował się on na północno-wschodnim krańcu wzgórza Ujazdowskiego. W roku 1794 pałac objęli Radziwiłłowie, a po 1817 został włączony w zespół koszarów Ujazdowskich i stopniowo zlikwidowany wskutek rozbudowy późniejszego szpitala wojskowego.


1S. Łoza, Słownik architektów i budowniczych Polaków oraz cudzoziemców w Polsce pracujących, 2 wyd. Warszawa 1931, s. 375. 2R. Mączyński, Architekt Stanisław Zawadzki w Rzymie. Realia – fascynacje – profity, Kwartalnik Architektury i Urbanistyki, nr 4/2012, s. 59. Efraim Szreger – polski architekt niemieckiego pochodzenia reprezentujący styl wczesnego klasycyzmu, zwłaszcza jego odmianą inspirowaną sztuką francuską.
3R. Mączyński, op. cit., s. 61.
4I. Malinowska, Stanisław Zawadzki 1743-1806, Państwowe Wydawnictwa Techniczne, Warszawa 1953, s.5.
5R. Mączyński, op. cit., s. 69.
6Przykładem powiązań artystycznych Zawadzkiego, Kołłątaja i Smuglewicz może być Kościół w Krzyżanowicach, zob. R. Mączyński, Kościół w Krzyżanowicach – modelowa świątynia katolickiego oświecenia w Polsce, Wiek Oświecenia, XXIII/2007r., s. 25-94.
7I. Malinowska, op. cit. s. 6.
8I. Malinowska, loc. cit.

Poprzednia |  1  2  | Następna

facebook mail iksww